สมาคมอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทย (TCMA) เดินหน้าขับเคลื่อนอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทยสู่เป้าหมาย Net Zero 2050 ภายใต้แนวคิด “Reimagining Carbon: From Capture to Value Creation” มุ่งต่อยอดการลดคาร์บอนสู่การนำ CO2 กลับมาใช้ประโยชน์ พัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ และสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ ผ่านความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันวิจัย และพันธมิตรนานาชาติ พร้อมเสนอ 5 ปัจจัยสำคัญในการปลดล็อกการพัฒนา CCUS ทั้งด้านนโยบาย เทคโนโลยี โครงสร้างพื้นฐาน การเงิน และการสร้างตลาด เพื่อสนับสนุนประเทศไทยสู่เป้าหมาย Net Zero 2050
นายสุรชัย นิ่มละออ นายกสมาคมอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทย กล่าวในงาน TCCA Grand Forum 2026 ว่า อุตสาหกรรมปูนซีเมนต์เป็นอุตสาหกรรมพื้นฐานสำคัญต่อเศรษฐกิจและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ ขณะเดียวกันยังเป็นอุตสาหกรรมที่มีความท้าทายในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก หรือ Hard-to-Abate Industry การเปลี่ยนผ่านจึงต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมเทคโนโลยี พลังงาน วัสดุศาสตร์ และนวัตกรรม ควบคู่กับการรักษาความสามารถในการแข่งขันและสร้างคุณค่าทางเศรษฐกิจ
วางรากฐานลดคาร์บอน มุ่งสู่ Net Zero 2050
สมาชิก TCMA ได้ร่วมกันจัดทำ Thailand 2050 Net Zero Cement & Concrete Roadmap เพื่อกำหนดทิศทางการเปลี่ยนผ่านของอุตสาหกรรมในระยะยาว พร้อมขับเคลื่อนมาตรการลดคาร์บอนอย่างต่อเนื่อง ทั้งการเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด และการเพิ่มสัดส่วนเชื้อเพลิงทดแทนซึ่งปัจจุบันอยู่ที่ประมาณ 30–40% รวมถึงการพัฒนาปูนซีเมนต์คาร์บอนต่ำ โดยเฉพาะปูนซีเมนต์ไฮดรอลิก และการต่อยอดนวัตกรรมปูนซีเมนต์ชนิดใหม่ เช่น LC3 (Limestone Calcined Clay Cement)
อย่างไรก็ตาม CO2 ส่วนหนึ่งเกิดขึ้นโดยตรงจากปฏิกิริยาเคมีในกระบวนการผลิตปูนเม็ด (Clinker) ซึ่งไม่สามารถลดได้ทั้งหมดด้วยการปรับเปลี่ยนเชื้อเพลิงหรือใช้พลังงานสะอาดเพียงอย่างเดียว เทคโนโลยี CCUS (Carbon Capture, Utilization and Storage) จึงเป็นกลไกสำคัญที่จะเข้ามาเสริมมาตรการลดคาร์บอนและสนับสนุนการบรรลุเป้าหมาย Net Zero 2050
Reimagining Carbon: เปลี่ยน CO2 จากความท้าทายสู่การสร้างมูลค่า
ทิศทางการพัฒนา CCUS ในระดับโลกไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการดักจับและจัดการ CO2 แต่ยังมุ่งต่อยอดสู่การใช้ประโยชน์เป็นวัตถุดิบสำหรับผลิตภัณฑ์ใหม่และกิจกรรมทางเศรษฐกิจ สำหรับประเทศไทย TCMA มุ่งผลักดัน Carbon Capture and Utilization (CCU) เป็นจุดเริ่มต้นของการลงมือทำ ทดลองเทคโนโลยี และสร้างมูลค่าจาก CO2 ควบคู่กับการศึกษาและเตรียมความพร้อมด้าน Carbon Capture and Storage (CCS) เพื่อรองรับการลดคาร์บอนในระยะยาว
“CCUS ไม่ใช่แค่การลงทุนเพื่อสิ่งแวดล้อม แต่เป็นโอกาสในการสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ และเสริมสร้างความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทย การดักจับคาร์บอนจึงควรเชื่อมโยงไปสู่การใช้ประโยชน์และการสร้างมูลค่าเพิ่ม โดยเริ่มจากการทดลอง เรียนรู้ และพัฒนานวัตกรรมจาก CO2 พร้อมเตรียมความพร้อมด้าน CCS ควบคู่กันไป” นายสุรชัยกล่าว
เชื่อมงานวิจัยและพันธมิตร สู่การทดลองเทคโนโลยีจริง
TCMA ทำหน้าที่เป็นกลไกเชื่อมโยงโจทย์และความต้องการของภาคอุตสาหกรรมเข้ากับองค์ความรู้ เทคโนโลยี และประสบการณ์จากพันธมิตรทั้งในและต่างประเทศ เพื่อผลักดัน CCUS จากแนวคิดสู่การทดลองและการประยุกต์ใช้จริง
หนึ่งในตัวอย่างสำคัญคือ การนำ Mobile Carbon Capture Unit (MCCU) หรือหน่วยดักจับคาร์บอนเคลื่อนที่ มาทดลองใช้เป็นครั้งแรกในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทย ณ พื้นที่สระบุรีแซนด์บ็อกซ์
MCCU พัฒนาโดย Clean Energy Technologies Research Institute (CETRI) แห่ง University of Regina ประเทศแคนาดา ภายใต้โครงการ “Decarbonization of the Cement and Concrete Sectors in Thailand” ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกระทรวงสิ่งแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แคนาดา (ECCC) มี Global Cement and Concrete Association (GCCA) และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมสนับสนุน และ UNIDO ทำหน้าที่บริหารโครงการ
โครงการเปิดโอกาสให้สมาชิก TCMA เข้าศึกษา ทดลอง และเรียนรู้จากเทคโนโลยีจริงร่วมกัน โดยคุณค่าของ MCCU ไม่ได้อยู่เพียงปริมาณ CO2 ที่ดักจับได้จากหน่วยต้นแบบ แต่ยังรวมถึงองค์ความรู้และข้อมูลจากการทดลองจริง ซึ่งจะช่วยประเมินความเป็นไปได้และเตรียมความพร้อมสำหรับการขยายผลในระดับอุตสาหกรรม
ขณะเดียวกัน TCMA ยังเชื่อมโยงความร่วมมือเพื่อศึกษาการนำ CO2 ไปต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ อาทิ Low-Carbon Methanol และการพัฒนาวัสดุก่อสร้างผ่านกระบวนการ CO2 Curing เช่น ไฟเบอร์ซีเมนต์และคอนกรีตบล็อก ซึ่งเป็นแนวทางที่มุ่งศึกษาการใช้ประโยชน์และกักเก็บ CO2 ในวัสดุ ควบคู่กับการพัฒนาคุณสมบัติด้านความแข็งแรงและความทนทาน เพื่อเพิ่มทางเลือกวัสดุก่อสร้างคาร์บอนต่ำในอนาคต
เปิด 5 ปัจจัยปลดล็อก CCUS สร้างความเชื่อมั่นและดึงดูดการลงทุน
นายสุรชัยกล่าวว่า การนำ CCUS มาใช้ในระดับอุตสาหกรรมจำเป็นต้องมีระบบสนับสนุนที่ครบวงจร โดยมี 5 ปัจจัยสำคัญที่ต้องผลักดันควบคู่กัน ได้แก่
- นโยบายและกฎระเบียบ (Policy & Regulatory Framework): กำหนดกรอบกำกับดูแล การอนุญาต การจัดการและขนส่ง CO2 รวมถึงมาตรฐานที่เกี่ยวข้องให้ชัดเจน
- กลไกการเงินและแรงจูงใจ (Finance & Investment Incentives): สนับสนุนสิทธิประโยชน์ทางภาษี เงินทุนสำหรับโครงการนำร่อง และเครื่องมือทางการเงินเพื่อลดความเสี่ยงในการลงทุน
- โครงสร้างพื้นฐานและความร่วมมือ (Shared Infrastructure & Collaboration): พัฒนาระบบรวบรวมและขนส่ง CO2 รวมถึงความร่วมมือและโครงสร้างพื้นฐานร่วมระหว่างอุตสาหกรรม
- เทคโนโลยีและนวัตกรรม (Technology Readiness & Innovation): สนับสนุนการวิจัย พัฒนา และทดลองเทคโนโลยีในสภาพแวดล้อมจริง พร้อมเชื่อมโยงงานวิจัยสู่การใช้งานเชิงพาณิชย์
- ความต้องการและการสร้างมูลค่าจากคาร์บอน (Demand & Carbon Value Creation): ส่งเสริมผลิตภัณฑ์จาก CO2 และเชื่อมโยงผู้ผลิต ผู้พัฒนาเทคโนโลยี และผู้ใช้ประโยชน์ให้เกิดความต้องการใช้งานจริง
CCUS โอกาสเศรษฐกิจใหม่ ยกระดับขีดความสามารถประเทศไทย
การพัฒนา CCUS ยังเป็นโอกาสในการสร้างขีดความสามารถของผู้ประกอบการไทยและ SMEs ให้มีส่วนร่วมในห่วงโซ่อุปทาน ทั้งด้านวิศวกรรม อุปกรณ์ ระบบดิจิทัล การวิจัยและพัฒนา ตลอดจนการพัฒนาบุคลากรและทักษะใหม่ เพื่อสร้างงานและเพิ่มมูลค่าให้กับอุตสาหกรรมต่อเนื่อง
ข้อมูลจาก Thailand CCUS Industrialization Master Plan ประเมินว่า หากประเทศไทยสามารถพัฒนาศักยภาพการบริหารจัดการ CO2 ได้ประมาณ 60 ล้านตันต่อปีภายในปี 2050 จะสามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจสะสมประมาณ 1.06 ล้านล้านบาท และสนับสนุนการจ้างงานประมาณ 585,194 ตำแหน่ง ในช่วงปี 2025–2050 สะท้อนศักยภาพของ CCUS ในการเป็นทั้งกลไกด้านสิ่งแวดล้อมและโอกาสในการพัฒนาอุตสาหกรรมและเศรษฐกิจใหม่ของประเทศ
“ก้าวต่อไปคือการผลักดันจากการศึกษาไปสู่การลงมือทำ จากโครงการนำร่องสู่การลงทุน และจากความร่วมมือสู่การสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ โดย TCMA พร้อมทำหน้าที่เป็น Climate Solutions Partner เชื่อมโยงยุทธศาสตร์ เทคโนโลยี งานวิจัย และพันธมิตร เพื่อเปลี่ยนศักยภาพจากการจัดการคาร์บอนให้เป็นคุณค่าทางเศรษฐกิจและผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมแก่ประเทศไทย” ภายใต้แนวคิด “Reimagining Carbon: From Capture to Value Creation” มุ่งขับเคลื่อนอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทยสู่ Net Zero 2050 ควบคู่กับการสร้างนวัตกรรม ยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขัน และการเติบโตอย่างยั่งยืนของประเทศ นายสุรชัยกล่าวทิ้งท้าย
