“PM 2.5” คือวิกฤตสุขภาพและภัยเงียบทางเศรษฐกิจ ที่คุกคามคนไทยในทุกๆ ปี เป็นโจทย์ใหญ่ของประเทศ ซึ่งต้อง “แก้ปัญหาที่ต้นตอ” และหาทางรอดที่เป็นรูปธรรม
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดย สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) ในฐานะหน่วยงานวิจัยหลักของประเทศ นำ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม (วทน.) เข้ามาสู้ภัยฝุ่น PM 2.5 แบบครบวงจร ตั้งแต่การลดการเผาในภาคเกษตร เปลี่ยนขยะชีวมวลให้มีมูลค่า ไปจนถึงการพัฒนาเทคโนโลยีตรวจวัดและฟอกอากาศระดับอุตสาหกรรม การันตีความสำเร็จด้วย “รางวัลระดับชาติและนานาชาติ” ที่ยืนยันว่า งานวิจัยไทยแก้ปัญหาประเทศได้จริงและเป็นรูปธรรม
1. แก้ปัญหาที่ต้นเหตุ เปลี่ยน “พฤติกรรมเผา” เป็น “มูลค่าเศรษฐกิจ”
สาเหตุหลักอย่างหนึ่งที่ก่อให้เกิด PM 2.5 ในประเทศไทย มาจากการเผาเศษวัสดุทางการเกษตรหลังการเก็บเกี่ยว วว. จึงใช้นวัตกรรมเข้าไปเปลี่ยน “ขยะชีวมวล” (Biomass) ให้เป็น “โอกาสสร้างรายได้” เพื่อหยุดการเผาอย่างยั่งยืน
- สารชีวภัณฑ์และนวัตกรรมเร่งย่อยสลายตอซัง นำจุลินทรีย์สายพันธุ์พิเศษมาช่วยย่อยสลายฟางข้าวและตอซังในแปลงนาอย่างรวดเร็วภายใน 7-10 วัน โดยไม่ต้องเผา ช่วยเพิ่มธาตุอาหารให้ดิน และลดการเกิดฝุ่นควันอย่างมหาศาล
- เทคโนโลยีเปลี่ยนชีวมวลเป็นพลังงาน (Waste to Energy / Value) แปรรูปเศษวัสดุทางการเกษตร เช่น ใบตอง ซางข้าวโพด และชีวมวลท้องถิ่น ให้เป็น “ถ่านชีวภาพ” (Biochar) “เชื้อเพลิงอัดแท่ง” และ “วัสดุปรับปรุงดิน” สร้างรายได้ใหม่ให้เกษตรกร แทนการจุดไฟเผาป่าและแปลงเกษตร
2. เทคโนโลยีฟอกอากาศ & ตรวจวัด นวัตกรรมตรงจุด ตอบโจทย์สังคม
นอกจากการลดต้นตอของการเกิด PM 2.5 แล้ว วว. ยังพัฒนาเทคโนโลยี “การปกป้องและบรรเทา” เพื่อเพิ่มอากาศสะอาดให้สังคมไทย
- ระบบฟอกอากาศระดับอุตสาหกรรมและพื้นที่สาธารณะ วิจัยและพัฒนานวัตกรรมดักจับฝุ่นละอองขนาดเล็กสำหรับใช้ในโรงงาน อุตสาหกรรมแปรรูป และพื้นที่ชุมชน เพื่อกรองมลพิษก่อนปล่อยสู่อากาศ
- ศูนย์ทดสอบและมาตรฐานห้องปฏิบัติการ วว. มีโครงสร้างพื้นฐานด้านการทดสอบและสอบเทียบมาตรฐานเครื่องมือตรวจวัดวัดคุณภาพอากาศและประสิทธิภาพแผ่นกรองอากาศ (Filter Testing) เพื่อรองรับผู้ประกอบการไทยในการผลิตอุปกรณ์สู้ฝุ่นที่ได้มาตรฐานสากล ลดการนำเข้าจากต่างประเทศ
3. รางวัลการันตี พิสูจน์ผลงาน “ลดฝุ่น ได้จริง” ในระดับสากล
วว. มุ่งมั่นในการแก้ปัญหาวิกฤต PM 2.5 โดยประสบผลสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรมและได้รับ รางวัลเกียรติยศและรางวัลนวัตกรรม ได้แก่ รางวัลผลงานวิจัยและนวัตกรรมแก้ปัญหามลพิษทางอากาศ (PM 2.5) จากผลงานการพัฒนา “ระบบ/นวัตกรรมจัดการขยะชีวมวลและการลดการเผาในพื้นที่เกษตร” ได้รับการยกย่องจากสถาบันระดับชาติและเวทีประกวดนวัตกรรมนานาชาติ เวทีประกวดสิ่งประดิษฐ์ ณ สิงคโปร์) ในฐานะเทคโนโลยีที่มี IMPACT สูงต่อสิ่งแวดล้อม สามารถนำไปขยายผลใช้ได้จริงในพื้นที่วิกฤต เช่น ภาคเหนือและภาคกลางของไทย ช่วยลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและฝุ่นพิษได้อย่างมีประสิทธิภาพ
4. ตัวอย่างพื้นที่ในการแก้ปัญหาสำเร็จ
- โมเดลจัดการชีวมวลลดการเผา ภาคเหนือ (เชียงใหม่ ลำปาง ลำพูน) วว. ลงพื้นที่ถ่ายทอดเทคโนโลยีแปรรูปเศษวัสดุเหลือทิ้งจากการเกษตร เช่น เศษใบไม้และเศษซางข้าวโพด ให้กลายเป็นวัสดุปลูกและถ่านชีวภาพ ลดพื้นที่การเผาในแปลงเกษตรได้หลายพันไร่
- การจัดการขยะชุมชนลดมลพิษ (ตาลเดี่ยวโมเดล และพื้นที่ขยายผล) นำเทคโนโลยีคัดแยกและแปรรูปขยะแบบครบวงจรมาใช้ หยุดปัญหาการเผาขยะกลางแจ้งในระดับท้องถิ่น ลดการเกิดฝุ่นควันและกลิ่นรบกวนในชุมชนได้อย่างยั่งยืน
การแก้ปัญหากับวิกฤต PM 2.5 ไม่ใช่ภารกิจความรับผิดชอบของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งในสังคม แต่ต้องอาศัยความร่วมมือของภาคีเครือข่ายทั้งสังคม และนำ “วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่ใช้ได้จริง” เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนดำเนินการแก้ไขปัญหาอย่างจริงจังและต่อเนื่อง โดย วว. พร้อมเป็นผู้นำในการประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์เพื่อสังคม ด้วยการเปลี่ยนผลงานวิจัยจากห้องปฏิบัติการ ให้เป็น “นวัตกรรมสู้ฝุ่น” ที่หยุดการเผา สร้างรายได้ให้ชุมชน และคืนอากาศบริสุทธิ์ให้คนไทย รางวัลและความสำเร็จที่ได้รับจึงไม่ใช่เพียงเกียรติยศ แต่คือ “หลักฐานแห่งการทุ่มเท” เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและผลักดันประเทศไทยสู่สังคมคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน
