บทความ

การซื้อขายที่ดินเป็นการลงทุนที่สำคัญในชีวิต แต่น้อยคนนักที่จะรู้ว่าโฉนดที่ดินมีหลายประเภทและไม่ได้ทุกประเภทที่สามารถซื้อขายได้อย่างเสรี บางประเภทมีข้อจำกัดทางกฎหมายที่ต้องระวัง เพื่อป้องกันการเสียทรัพย์และเสียสิทธิ์ บทความนี้จะพาคุณไปทำความรู้จักกับประเภทของโฉนดที่ดินทั้งหมดในประเทศไทย พร้อมข้อควรรู้ก่อนตัดสินใจซื้อขายหรือทำนิติกรรมใดๆ เกี่ยวกับที่ดิน โฉนดที่ดินคืออะไร? ความสำคัญที่เจ้าของที่ดินต้องเข้าใจ โฉนดที่ดิน คือ หนังสือแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินที่ออกให้ตามประมวลกฎหมายที่ดินโดยหน่วยงานของรัฐ ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญที่ยืนยันว่าบุคคลใดเป็นเจ้าของที่ดินแปลงนั้นโดยชอบธรรม ผู้ที่มีโฉนดที่ดินในครอบครองถือว่ามีกรรมสิทธิ์ในที่ดินอย่างสมบูรณ์ สามารถทำการซื้อ ขาย โอนกรรมสิทธิ์ จดจำนอง หรือขัดขวางมิให้ผู้ใดมาละเมิดทรัพย์สินโดยมิชอบด้วยกฎหมายได้ อย่างไรก็ตาม ความเข้าใจที่ผิดพลาดที่หลายคนมักเข้าใจคือ เอกสารสิทธิ์ทุกประเภทคือโฉนดที่ดินที่ซื้อขายได้ ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว เอกสารสิทธิ์ที่ดินในประเทศไทยมีหลายประเภท และแต่ละประเภทมีข้อจำกัดทางกฎหมายที่แตกต่างกัน ดังนั้นก่อนตัดสินใจซื้อที่ดิน ควรศึกษาให้เข้าใจถึงประเภทของเอกสารสิทธิ์ให้ชัดเจนเสียก่อน ประเภทโฉนดที่ดินในประเทศไทย แบบไหนซื้อขายได้จริง? เอกสารสิทธิ์ที่ดินในประเทศไทยสามารถแบ่งได้เป็นหลายประเภท โดยแต่ละประเภทมีสถานะทางกฎหมายและเงื่อนไขการซื้อขายที่แตกต่างกัน ดังนี้ น.ส.4 (โฉนดครุฑแดง): เอกสารสิทธิ์ที่สมบูรณ์ที่สุด น.ส.4 หรือที่เรียกว่า “โฉนดครุฑแดง” เป็นเอกสารสิทธิ์ที่ดินที่สมบูรณ์ที่สุดในประเทศไทย เนื่องจากมีการออกให้ตามประมวลกฎหมายที่ดินโดยกรมที่ดิน ผู้ถือครองโฉนดประเภทนี้มีกรรมสิทธิ์เต็มในที่ดินนั้น สามารถทำนิติกรรมซื้อขาย โอน หรือจำนองได้โดยไม่มีข้อจำกัด การซื้อขายที่ดินที่มีโฉนด น.ส.4 ต้องดำเนินการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่สำนักงานที่ดินในเขตพื้นที่รับผิดชอบเท่านั้น และต้องทำต่อหน้าเจ้าพนักงานที่ดิน ข้อควรรู้คือ สิทธิในที่ดินอาจหมดไปหากถูกครอบครองปรปักษ์ติดต่อกันเป็นเวลา 10 ปี การสังเกตความทันสมัยของโฉนดที่ดิน น.ส.4 สามารถดูได้จากรหัสอักษรท้าย [...]

ตามที่มีการอภิปรายในประเด็นเกี่ยวกับกรณี ป.ป.ช. มีมติให้เพิกถอนโฉนดที่ดินเลขที่ ๓๔๖๖ และ 85๖๔ ตำบลอิสาณ อำเภอเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๔ นั้น กรมที่ดินได้ตั้งคณะกรรมการสอบสวนตามมาตรา ๖๑ แห่งประมวลกฎหมายที่ดิน และมีความเห็นไม่เพิกถอนโฉนดที่ดินเนื่องจากการรถไฟฯ ไม่มีแผนที่แนบท้าย พรฏ.จัดซื้อที่ดินฯ พ.ศ. ๒๔๖๔ มาแสดง กรมที่ดินได้หารือสำนักงานอัยการสูงสุด ซึ่งสำนักงานอัยการสูงสุดพิจารณาเห็นว่า การที่อธิบดีกรมที่ดินไม่เพิกถอนโฉนดที่ดิน ไม่ตัดสิทธิการรถไฟฯ จะฟ้องหรือร้องต่อศาลเพื่อขอให้เพิกถอนโฉนดที่ดินทั้งสองแปลง และการดำเนินการไม่ขัดต่อมติของคณะกรรมการ ป.ป.ช. ส่วนการพิจารณาของอธิบดีกรมที่ดินเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไม่เกี่ยวข้องกัน โดยให้กรมที่ดินแจ้งการรถไฟฯ เพื่อทราบผลการพิจารณา ไม่เพิกถอนโฉนดที่ดิน และแจ้งให้การรถไฟฯ ไปฟ้องต่อศาลเพื่อขอให้เพิกถอนโฉนดที่ดิน ซึ่งการรถไฟฯ ไม่ได้ฟ้องต่อศาลให้เพิกถอนโฉนดที่ดินทั้งสองแปลงแต่อย่างใด แต่ได้ฟ้องกรมที่ดินและอธิบดีกรมที่ดินต่อศาลปกครองกลางเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๖๖ เพื่อขอให้อธิบดีกรมที่ดินเพิกถอนโฉนดที่ดินจำนวน ๙๙๕ แปลง ในพื้นที่เขากระโดง จังหวัดบุรีรัมย์ โดยปัจจุบันอธิบดีกรมที่ดินได้เห็นชอบกับความเห็นของคณะกรรมการสอบสวนฯ ตามมาตรา ๖๑ แห่งประมวลกฎหมายที่ดิน ที่มีความเห็นไม่เพิกถอนหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินในพื้นที่พิพาทเขากระโดงและปัจจุบันอยู่ระหว่างการรถไฟฯ ใช้สิทธิฟ้องคดีต่อศาลปกครองต่อไป ทั้งนี้ หากการรถไฟฯ อ้างว่าตนเป็นเจ้าของที่ดินตั้งแต่ปี พ.ศ. [...]